Przepisy

Kiszone buraki w kawałkach: czym różnią się od zakwasu

Kiszone buraki do jedzenia: proporcje na litrowy słoik, 9 g soli na 450 ml wody, krojenie i fermentacja. Sprawdź, czym różnią się od zakwasu.

Litrowy słoik z kostkami buraka w ciemnoczerwonej zalewie na drewnianym blacie, obok deska z obranym czosnkiem.

Na kiszone buraki do jedzenia biorę około 600 g buraków i 9 g soli na 450 ml wody, a od zakwasu odróżnia je przede wszystkim cel: tutaj zależy mi na kawałkach, nie na płynie do barszczu. Kroję więc większą kostkę, daję więcej buraka na tę samą wodę, a sól zostawiam na 2%, liczonych od wody.

Babcia Jadwiga robiła z buraków tylko zakwas na Wigilię. Kawałki do obiadu to mój pomysł (zimą jem je jako dodatek do ziemniaków).

Czym różnią się od zakwasu

W przepisie na zakwas buraczany na barszcz zaczynam od kilograma buraków i 1,5 l wody. Tutaj w słoiku jest ciaśniej, bo burak kiszony ma trafić na talerz, a zalewa jest tylko przy okazji.

Co porównujęZakwas buraczanyKiszone buraki w kawałkach
Co jemPłyn na barszcz, buraki zostają z bokuKawałki buraka, płyn przy okazji
Buraki i woda1 kg na 1,5 lOkoło 600 g na 0,45 l
Sól od wody2%, czyli 30 g na 1,5 l2%, czyli 9 g na 450 ml
KrojeniePlastry około 1 cmKostka około 2 cm
GotowośćWyraźnie kwaśny płyn, według przepisu na zakwasOgólne zalecenie UMN: 3–4 tygodnie w 20–22°C, pH ≤ 4,6 i koniec bąbelkowania
LodówkaZużywam w kilka tygodni, to mój zwyczajUMN podaje do dziewięciu miesięcy dla fermentowanych warzyw

Przeliczam buraki na litr wody: 1 kg / 1,5 l = 0,67 kg/l, a 0,6 kg / 0,45 l = 1,33 kg/l. W kawałkach mam zatem około dwa razy więcej buraka na tę samą ilość wody.

Co przygotowuję na litrowy słoik

  • Około 600 g buraków ćwikłowych, nieobranych.
  • 450 ml wody i 9 g soli niejodowanej.
  • Dwa ząbki czosnku.
  • Jeden liść laurowy.

Do tego obciążnik i wieczko, najlepiej z rurką fermentacyjną. Jeśli to Twój pierwszy słoik, zajrzyj najpierw do poradnika o kiszeniu warzyw dla początkujących.

To moja proporcja, a nie przepis przebadany przez instytucję. NCHFP i UCCE nie publikują przepisu na kiszone buraki w kawałkach, a UMN opisuje ogólne zasady fermentowania warzyw, więc z tych zaleceń biorę sól, zanurzenie i prowadzenie fermentacji. Gwarancji wyniku dla tej receptury nie dają.

Ile soli? Tyle samo co do zakwasu

Stosuję 2% od masy wody. Przyjmuję, że 1 ml wody waży 1 g, więc na słoik wychodzi 450 g × 0,02 = 9 g soli. Kiedy chcę mieć zapas do dolania, rozpuszczam 20 g soli w litrze wody. Oba sposoby liczenia soli opisuję w tekście ile soli do kiszenia (tutaj liczę wyłącznie od wody).

UMN podaje 1–3 łyżki soli na kwartę wody. Przy kwarcie 946 ml i łyżce soli ważącej według USDA 18 g wychodzi 18–54 g / 0,946 l ≈ 19–57 g/l, czyli około 1,9–5,7% od masy wody.

Moje 20 g/l leży więc przy dolnej granicy tych wskazówek. Dustin Blakey w Brine Math Made Easy podaje stężenia 2–10% dla przebadanych przepisów i przestrzega przed zmniejszaniem soli, dlatego te 2% traktuję jak dolną granicę, a nie zapas, z którego można coś odjąć według uznania. Dosalanie na zapas też nie pomaga, bo według UMN przy nadmiarze soli fermentacja nie nastąpi i pH nie spadnie.

Skąd buraki mają paliwo do fermentacji

Bakterie przerabiają cukry na kwas mlekowy (tak opisuje to UMN), a surowym burakom cukrów nie brakuje. Według USDA FoodData Central 100 g buraka ma 6,76 g cukrów i 87,58 g wody, marchew 4,74 g cukrów, a ogórek ze skórką 1,67 g na 100 g.

Przeliczam: 6,76 / 4,74 ≈ 1,4, a 6,76 / 1,67 ≈ 4. Burak ma zatem około 1,4 raza więcej cukrów niż marchew i cztery razy więcej niż ogórek. Liczby dni fermentacji Ci jednak z tego nie wyliczę, bo źródła nie podają takiej zależności.

Jak nastawiam kiszone buraki w słoiku

Myję buraki bez mocnego szorowania i zostawiam skórkę, bo UMN radzi nie obierać i nie szorować, żeby nie usunąć dobrych bakterii. Przed krojeniem zakładam rękawiczki (ręce i deska po burakach są czerwone), a potem kroję kostkę około 2 cm.

Rozpuszczam sól w wodzie, układam kawałki z czosnkiem i liściem laurowym, zalewam i dociskam szklanym ciężarkiem albo małym słoikiem. Ilości traktuję orientacyjnie, więc nie wciskam wszystkich kawałków kosztem miejsca nad nimi.

NCHFP zaleca galon pojemności naczynia na każde 5 funtów warzyw. Po przeliczeniu to około 3,8 l na 2,3 kg, czyli 3,8 l / 2,3 kg ≈ 1,7 l/kg, a litrowy słoik z 600 g buraków i płynem jest już pełny. Więcej nie dokładam.

Warzywa mają siedzieć 2,5–5 cm pod powierzchnią płynu. To przeliczone 1–2 cale z zaleceń NCHFP i UMN: 1–2 × 2,54 cm = 2,54–5,08 cm ≈ 2,5–5 cm. Jeśli Twój słoik nie mieści wszystkiego z takim zanurzeniem, zostaw część buraków na drugi raz.

Zakręcić mocno? Lepiej nie

Ja zakładam rurkę fermentacyjną, a jeśli Ty też ją masz, użyj jej zamiast szczelnie dokręconego zwykłego wieczka. Bakterie przy przerabianiu cukrów wydzielają dwutlenek węgla, który widać jako bąbelki w płynie.

UCCE dopuszcza wieczko dokręcone tylko tak mocno, żeby nie wpuszczało powietrza, albo rurkę. UMN zaleca przy naczyniach bez rurki krótkie poluzowanie lub zdjęcie wieczka, aby uwolnić zgromadzony gaz, i ja otwieram je tylko na chwilę, żeby wpuścić jak najmniej tlenu. Rada z portali „zakręć mocno” stoi więc w sprzeczności z tym, co o przykrywaniu piszą UCCE i UMN.

Słoik stawiam na talerzu, bo podczas burzliwej fermentacji sok może wyciekać. UCCE zaleca w tym celu tacę albo miskę i zabrania wlewania wyciekniętego płynu z powrotem.

Kiedy kiszone buraki są gotowe

Na kiszenie buraków szukam ciemnego miejsca, w którym trzyma się 20–22°C. Zalecenia UMN przeliczam ze wzoru °C = (°F − 32) × 5/9:

  • 68–72°F to 20,0–22,2°C.
  • 78°F to 25,6°C, a powyżej tej temperatury UMN ostrzega przed przefermentowaniem i zepsuciem.
  • 60°F to 15,6°C, a poniżej tej temperatury fermentacja jest hamowana.

UMN podaje 3–4 tygodnie fermentacji, a poniżej 20°C nawet 5–6 tygodni. Za koniec uznaje pH ≤ 4,6 i ustanie bąbelkowania. Surowe buraki mają według FDA pH 5,30–6,60, więc do gotowej kiszonki droga jest jeszcze daleka.

Próbuję kawałek czystym widelcem i oceniam smak (sama kwaśność nie zastępuje pomiaru pH). Źródła nie mówią, czy buraki bywają gotowe wcześniej, ani jak zmienia się z czasem ich twardość.

Co sprawdzam na powierzchni

NCHFP opisuje kożuch jako robotę drożdży i bakterii, które zużywają kwas, i radzi zbierać go tak często, jak trzeba. Gdy nie wiesz, co widzisz na wierzchu, pomoże Ci rozróżnienie pleśni i kożucha na kiszonkach.

Miękkie, śliskie albo nieprzyjemnie pachnące kiszonki wyrzucam. To ogólna ostrożność przeniesiona z instrukcji NCHFP dla ogórków, a nie osobne zalecenie przebadane dla buraków. Gotowe kawałki trzymam w lodówce, a UMN dopuszcza tam do dziewięciu miesięcy dla fermentowanych warzyw, choć odrębnego terminu dla mojej receptury nie podaje.

Zimą jem te buraki jako kwaśny dodatek do pyr albo kroję je do sałatki ze śledziem, a zakwas zostaje do barszczu, jak u babci Jadwigi.

Źródła

  • University of Minnesota Extension, Preserving food at home: Fermentation (przejrzane 2026): solanka na mokro, 1–3 łyżki soli na kwartę wody, temperatura, czas, pH 4,6, rurka i odgazowanie, lodówka do dziewięciu miesięcy: extension.umn.edu
  • UCCE Master Food Preservers of El Dorado County, Preserve Today, Relish Tomorrow: Sauerkraut, UC ANR, marzec 2020: wieczko tylko tak mocno, by nie wpuszczało powietrza, albo rurka: ucanr.edu
  • Dustin Blakey, Brine Math Made Easy, UCCE Master Food Preservers, UC ANR, 2025: przebadane przepisy 2–10% soli, nie zmniejszać soli: ucanr.edu
  • National Center for Home Food Preservation, Suitable Containers, Covers, and Weights for Fermenting Food: pojemność naczynia i zanurzenie: nchfp.uga.edu
  • National Center for Home Food Preservation, Causes and Possible Solutions for Problems with Fermented Pickles: kożuch: nchfp.uga.edu
  • National Center for Home Food Preservation, Dill Pickles: miękkie, śliskie, o nieprzyjemnym zapachu wyrzucić: nchfp.uga.edu
  • USDA FoodData Central, Beets, raw: woda i cukry: fdc.nal.usda.gov
  • USDA FoodData Central, Carrots, raw i Cucumber, with peel, raw: cukry do porównania: fdc.nal.usda.gov, fdc.nal.usda.gov
  • USDA FoodData Central, Salt, table: masa łyżki soli: fdc.nal.usda.gov
  • U.S. Food and Drug Administration, Approximate pH of Foods and Food Products (kwiecień 2007, kopia archiwalna): pH buraków: web.archive.org

Przeliczenia stopni, cali, kwart i łyżek na gramy, pojemności naczynia oraz porównanie cukrów i proporcji z zakwasem są moim rachunkiem własnym, przy założeniu 1 ml wody ≈ 1 g, kwarty 946 ml, galonu około 3,8 l i 5 funtów około 2,3 kg; masa łyżki soli 18 g według USDA.